تبلیغات

تصویر ثابت

ܓܓنجات آب های کشاورزیܓܓ - دریاچه ارومیه فدای کشاورزی ناپایدار

..::صرفه جویی در بخش کشاورزی تنها راه حل رهایی از بحران آب::..
تاریخ:چهارشنبه 17 مهر 1392-04:07 ب.ظ

دریاچه ارومیه فدای کشاورزی ناپایدار

دریاچه ارومیه فدای کشاورزی ناپایدار


همین سال گذشته بود که یک استاد بیولوژی دانشگاه یوزیل شهر وان ترکیه همان چیزی را گفت که بیش از 20 سال است کارشناسان کشور خودمان می گویند ولی صحبت های وی به سرعت منتشر شد و صحبت های کارشناسان و دلسوزان خودمان به بایگانی پیوست.

دکتر"فوزی اوزگوکجه"گفت: مشکل دریاچه ارومیه ، مشکل ایران نیست حتی مشکل کشورهای منطقه هم نیست بلکه متعلق به کل دنیاست و این وظیفه ما را در پاسخ گویی به نسل های آینده سنگین تر می کند.

وی افزود: زیبایی های موجود در این تالاب، بی نظیر و ثروت بی پایانی در آن نهفته است. از این رو همه متخصصان دنیا وظیفه دارند با ایران همکاری کنند تا مشکل این دریاچه حل شود به ویژه کشور ما که همسایه ایم.

این زیست شناس ترک تبار همچنین تأکید کرد که صرفاً تبخیر آب عامل خشک شدن دریاچه ارومیه نشده بلکه با توجه به خشکسالی موجود در منطقه ، بخش کشاورزی از منابع زیرزمینی استفاده بیشتری کرده است. در نتیجه برای مدیریت منابع آب زیر زمینی حفر چاه های غیر مجاز کشاورزی باید متوقف شود چرا که برداشت بی رویه آب نه تنها آب های زیر زمینی را کاهش می دهد بلکه باعث انتقال آب شور از دریاچه به چاه ها می شود که لطماتش به زیست بوم و کشاورزی بسیار بیشتر از خشک شدن دریاچه است.

 

دو همسایه با سرنوشت متفاوت

در حالی که برخی مسئولان اصرار دارند مشکل به وجود آمده در دریاچه ارومیه را به گردن طبیعت بیندازند و خشک شدن آن را محصول شرایط آب و هوایی قلمداد کنند ، مسافرانی که این روزها از ایران به ترکیه و دریاچه"وان"می روند و برمی گردند از طراوت و سرزندگی این دریاچه خبر می دهند که در همسایگی استان آذربایجان غربی و در استان"وان"ترکیه قرار دارد.

در حالی که دریاچه ارومیه در سال های اخیر حرکت پر شتابی رو به خشک شدن داشته و هم اکنون بیش از 70 درصد آن خشکیده است و در قسمت هایی هم که آب وجود دارد ، عمق آن بسیار کاهش یافته ، دریاچه وان زیبا و پر غرور به حیات خود ادامه می دهد و زیست بوم آن نیز پویا و دست نخورده باقی مانده است.

کمتر از 3 سال پیش رئیس جمهور وقت مدعی شد که وضعیت دریاچه طبیعی است و این حالت هر 500 سال یک بار در این دریاچه رخ می دهد. البته وی نگفت که اطلاعاتش بر چه مبنایی بوده است. رئیس دولت دهم، البته تنها کسی هم نبود که با نادیده گرفتن سدسازی های غیراصولی و احداث یک جاده غیراستاندارد در وسط دریاچه کوشید از عوامل انسانی رفع تقصیر کند بلکه بسیاری از مسئولان ملی و محلی نیز چنین دیدگاه هایی را مطرح می کردند ( حتی هنوز هم عده ای بر آن پافشاری می کنند)و تنها راه نجات دریاچه را بارش نزولات آسمانی می دانند و شرایط اقلیمی را عامل مرگ تدریجی دریاچه می شمارند.

ولی اگر در فاصله فقط 150 کیلومتری دریاچه ارومیه ، دریاچه بزرگ دیگری به اسم " وان" در ترکیه وجود نداشت ، شاید می شد توجیه های مسئولان را پذیرفت ولی وقتی در همسایگی دریاچه ارومیه ، دریاچه وان قرار دارد که همان شرایط اقلیمی و تقریباً حوضه آبریز مشابهی دارد و نشانی از مرگ در آن دیده نمی شود، چگونه می توان همه تقصیرها را متوجه آب و هوا کرد؟

اکنون مردم و مسافران از ما و مسئولان می پرسند که دریاچه های ارومیه و وان در یک اقلیم آب و هوایی قرار دارند و اگر خشکسالی و کمبود بارش دلیل خشکی دریاچه ارومیه باشد، هر دو دریاچه از آن متاثر می شوند نه این که یکی به حال احتضار درآید و دیگری در شرایط طبیعی سیر کند.

پس دلیل اصلی چیست؟ البته می دانم که تو هم خوب می دانی عامل اصلی خشک شدن دریاچه ارومیه چیست ولی حالا که صحبت های دیگران بیش از صحبت های خودمان تأثیر گذار است بگذار از زبان همان استاد بیولوژی دانشگاه یوزیل شهر وان ترکیه بگویم که اگر تا کنون مقوله ای به نام خشک شدن دریاچه وان ، ترکیه را به چالش نکشیده است به این علت است که آن ها توانسته اند با چند راهکار دریاچه وان را حفظ کنند.

دکتر فوزی اوزگوکجه توضیح می دهد: اول این که ، به طور جدی و عملیاتی چاه های آب حاشیه و اطراف دریاچه وان را مدیریت کرده‌ایم.کار دوم ما این بوده که با کنترل سد سازی، از انباشت بیش از حد آب پشت سدهای موجود جلوگیری می کنیم.

این استاد دانشگاه ترکیه ای اضافه می کند: یک نکته هم درباره هدر روی آب وجود دارد که باید در مدیریت منابع آب به آن توجه شود و آن این که همواره مقدار قابل ملاحظه ای آب درحوضه آبخیز دریاچه ها به هدر می رود ولی آب هدر رفته الزاماً همان آب تبخیر شده پشت سد ها یا مسیر رودخانه های منتهی به دریاچه نیست بلکه گاه از طریق راه های زیر زمینی به یک تالاب دیگر منتقل و در آن جا انباشته می شود.

دکتر فوزی همچنین از مردم ایران همان چیزی را می خواهد که سال هاست در حال رخ دادن است. او می گوید:"دریاچه ارومیه را تنها نگذارید". شاید این استاد دانشگاه کشور همسایه باید این توصیه را به مسئولان و متولیان این امر می کرد نه به مردمی که تا ابد دریاچه ارومیه را فراموش نخواهند کرد. ولی به راستی پاسخ مسئولان حداقل در قبال عوامل انسانی و سوء مدیریت های دخیل در خشک شدن دریاچه ارومیه چیست؟

شاید در قدم اوّل مسئول ترین دستگاه، آب منطقه ای آذربایجان غربی باشد، پس به سراغ معاون طرح و توسعه این دستگاه متولّی تأمین آب استان می روم. مهندس"برشنده" گره کور دریاچه را حاصل سیاسی شدن بحث می داند و می گوید: از زمانی که بحث های کارشناسی جای خود را به سیاسی کاری داد، کار گره خورد و به جای نجات دریاچه ارومیه همه تقصیر را به گردن هم انداختند.

وی نیز البته مقصر اصلی را خشکسالی می داند ولی در عین حال متذکر می شود که بارش ها طی سال های اخیر بهتر از سال های گذشته بوده (و آب دریاچه باز هم کاهش یافته!) برشنده می گوید: متوسط کل بارندگی طی ۲ سال اخیر نسبت به میانگین دراز مدت حدود 12.5 میلی متر افزایش نشان می دهد که این میزان در حوزه دریاچه ارومیه حدود 7 درصد افزایش را نشان می دهد.

پس چرا با وجود افزایش بارندگی ها باز هم دریاچه در حال خشک شدن است؟ معاون طرح و توسعه آب منطقه ای آذربایجان غربی می گوید: توجه داشته باشید که شکل این بارش ها از برف به باران تغییر یافته و ماندگاری کمتری داشته است. همچنین دمای کلی دریاچه حدود 1.8 درجه سانتی گراد افزایش یافته که با هر درجه افزایش دما، تبخیر آب حدود 20 درصد افزایش می یابد.

وی عامل دیگر را افزایش ۳ برابری جمعیت منطقه نسبت به ابتدای انقلاب می داند و می گوید: این افزایش جمعیت آب بیشتری هم می طلبد. قشر عظیمی از این جمعیت نیز کشاورزان هستند که با توجه به 2 تا 3 برابر شدن اراضی آبی باید به فکر تأمین آب مورد نیاز آن ها هم باشیم. ضمن این که به دلیل نبود طرح آمایش سرزمین و مشخص نشدن کشت های مناسب برای منطقه، کشاورزان که دیدند ظاهراً آب فراوان است به سمت کشت های پر مصرف روی آوردند و باغ های انگور را تخریب کردند و به جای آن سیب و هلو و . . . کاشتند.

در صحبت های برشنده، جای خالی سدها و چاه های غیر مجاز به خوبی مشهود است. وقتی از وی در این باره می پرسم می گوید: موضوع سدها و تعداد آن ها را بسیار بزرگ نمایی کرده اند. برخی آقایان تعداد کل سدهای در دست بهره برداری، در حال ساخت و حتی روی کاغذ را به عنوان سدهای در حال بهره برداری ذکر کرده اند که این عین بی انصافی است. این در حالی است که پیش از انقلاب ما 3 سد داشتیم که ۲ دهنه در حوزه دریاچه بود و پس از انقلاب 4 سد دیگر ساختیم که 3 دهنه آن در حوزه دریاچه است.

وی اضافه می کند: کل آب موجود در سدهای استان ما ۶۰۵ میلیون متر مکعب است و این رقم در استان آذربایجان شرقی ۵۳ میلیون متر مکعب و حجم آب قابل آزادسازی کل، حداکثر ۴۵۰ میلیون متر مکعب است در حالی که در اجلاس دریاچه ارومیه تصویب شده بود که سالانه 3.1 میلیارد متر مکعب از طریق سه استان آذربایجان شرقی، غربی و کردستان تحویل دریاچه شود. می بینید که آب موجود پشت سدهای دو استان آذربایجان شرقی و غربی بسیار ناچیز است پس دلیل خشک شدن دریاچه سدهای ما نیست.

برشنده اضافه می کند: تا امروز استان های آذربایجان غربی و کردستان یک میلیارد و ۲۴۶ میلیون متر مکعب از سهمیه خود را داده اند و آذربایجان شرقی ۱۲۸ میلیون متر مکعب راهی دریاچه کرده است در مجموع یک میلیارد و ۳۷۴ میلیون متر مکعب می شود یعنی تنها به ۴۴ درصد از تعهدات عمل شده است.

ولی آمار و ارقام می گوید که تعداد سدهای در حال بهره برداری در این حوزه بیشتر از ۵ سد است. برشنده می گوید: از سال ۸۵ تاکنون در مجموع ۱۴ سد کوتاه و بلند در منطقه ساخته شده که ۱۰ عدد آن در حوزه دریاچه است و از این ۱۰ سد ۵ تا کوتاه و ۵ سد دیگربلند است که مجموع کل آب در دسترس آن ها رقم ناچیزی است در حدود ۱۰ میلیون متر مکعب، بنابراین صحبت کردن از آن ها و آوردن آن ها در آمار و به عنوان جزئی از عوامل خشکی دریاچه، صحیح نیست.

وی درباره اثرات بلندمدت سدهای موجود بر دریاچه چیزی نمی گوید و تنها به همین آمار و ارقام مقطعی اشاره می کند در حالی که اثر واقعی سدها را باید در درازمدت بر اساس میزان آبی که طی همه این سال ها از دریاچه حذف کرده اند بررسی کرد. وقتی هم که از وی درباره رقم عجیب و سوال برانگیز چاه های بدون مجوز در حوزه دریاچه می پرسم( ۳۰ هزار حلقه) و چگونگی حفر این چاه ها بدون مجوز و نیز تصمیم آب منطقه ای استان برای برخورد با آن ها، تنها می گوید: با ۲ یا ۳ برابر شدن اراضی آبی، کشاورزان آب مورد نیازشان را هر طور که باشد به دست می آورند، اگر از سد نباشد، چاه می زنند. به نظر من بی برنامگی در حوزه کشاورزی باعث افزایش تعداد چاه های غیرمجاز شده است.

برشنده بدون اشاره به مسئولیت دستگاه متبوعش در این بین می گوید: یکی از بزرگ ترین اشتباهات، تغییر باغ های انگوربه سیب و دیگر اقلام پرمصرف و همچنین کشت و ترویج کشت چغندر قند در منطقه بود که آب بسیار زیادی مصرف می کنند. به نظر من باید برای کشاورزان محدودیت گسترش اراضی کشاورزی قایل شد و این ممکن نیست مگر آن که کاری کنیم که مصرف آب بیشتر برای کشاورزان مقرون به صرفه نباشد.

و اما راهکار کوتاه مدت و موثری که مسئولان برای نجات دریاچه پیشنهاد داده اند، یعنی انتقال آب از شمال و جنوب به دریاچه.

قصه این راهکار چیست؟معاون طرح و توسعه آب منطقه ای آذربایجان غربی می گوید: طرح انتقال ۶۰۰ میلیون متر مکعب آب از رودخانه ای در جنوب، پیش از این به عنوان طرح جبران آثار سدسازی نیز مطرح بود و چیز جدیدی نیست ولی آن چه که برای نجات دریاچه در نظر گرفته شده، انتقال ۳۵۰ میلیون متر مکعب آب از شمال و رودخانه ارس است که کاری دشوار است و نیاز به همکاری وزارت امور خارجه دارد زیرا این رودخانه مرزی و مشترک است. اما به نظر ما این کار شدنی است و با مخالفت کشورهای همسایه مواجه نمی شود.

این اقدام ها چه زمانی به نتیجه می رسد؟ آیا اصلاً  این راهکارها عملی است؟ برشنده می گوید: کارهای مطالعاتی هر دو پروژه انجام شده و اگر بودجه لازم تامین شود، تامین آب از جنوب ۶ ساله و از شمال ۴ ساله به پایان می رسد. بودجه مورد نیاز هم برای انتقال آب از ارس ۲ هزار میلیارد ریال و برای جنوب ۱۰۰۰ میلیارد ریال است.

وی تاکید می کند: نه تغییر اقلیم، نه سدسازی، نه افزایش جمعیت و نه کشاورزی نادرست، هیچ یک به تنهایی عامل خشک شدن دریاچه نیست، بلکه مدیریت منابع آب کار را به این جا رسانده واین مدیریت توسط یک یا دو دستگاه به تنهایی صورت نگرفته است. اکنون نیز نیاز به یک مدیریت یکپارچه آب و نیز هماهنگی کامل دستگاه های مختلف داریم.

 

باید کار را به مردم سپرد

ولی «محمد درویش»، فعال زیست محیطی و عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور نجات دریاچه ارومیه را در دست گروهی می داند که معاون طرح و توسعه آب منطقه ای آذربایجان غربی نامی از آن نمی برد؛«مردم». هرچند وقتی برای وی می گویم که در مصاحبه هایم با مردم و کشاورزان منطقه، تمایلی برای کمک به احیای دریاچه ارومیه در آن ها ندیده ام، می گوید: منظور من ایجاد تشکل های مردم نماد است که این تشکل ها باید کشاورزان را توجیه و وادار به همکاری کنند. نکته مهم این که این تشکل ها باید از همین مردم و وابستگان آن تشکیل شده باشد تا تلاش هایشان موثر باشد، باید به کشاورزان گفته شود که با ادامه این روند به زودی کشاورزی در آن منطقه نیز نابود می شود و پایدار نخواهد ماند.

وی توضیح می دهد که کشاورزان به دلیل ناآگاهی که دارند چندین پمپ آب در دریاچه سد زرینه رود گذاشته اند و اراضی دیم را به آبی تبدیل کرده اند و در این بین نه دولت احساس مسئولیت می کند و نه مجلس، اگراین گونه پیش برویم، دریاچه قطعاً نابود می شود ولی اگر کار را به تشکل های مردم نماد بسپاریم و دولت و مجلس هم وظایف خودشان را به درستی انجام دهند، می توان هنوز به نجات دریاچه امیدوار بود.

برای درویش از حجم کم آب پشت سدهای حوزه می گویم و ادعای معاون طرح و توسعه آب منطقه ای آذربایجان غربی مبنی بر بی تاثیر بودن سدها در خشکی دریاچه. وی می گوید: بیان حجم فعلی سدها و مقایسه آن با کمبود آب دریاچه کاری است اشتباه و عجیب. چرا از سال ۸۲ نمی گویند که حجم آب همین سدها 2.5 میلیارد متر مکعب بود؟

ما هشدار دادیم

اما سوال دیگری که اذهان عمومی را به خود مشغول کرده این است که پس حفاظت محیط زیست منطقه، طی این سال ها چه کرده است؟چرا با سدسازی و افزودن اراضی کشاورزی و دیگر عملیات عمرانی غیراصولی مقابله نکرده است؟

«عباس نژاد» مدیر کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی در پاسخ به این سوال می گوید: ما ۳۰ سال است که هشدارداده و می دهیم ولی به هیچ یک از هشدارهای ما توجه نشده است. مدارک آن هم موجود است. اما هم اکنون کل طرح های توسعه ای را در منطقه متوقف کرده ایم.

وی می گوید: طی سال های گذشته، متاسفانه تحت این عنوان که استان ما دومین استان آبی کشور است ، زمین های بایر و دیم زیادی را زیر کشت آبی بردند و به جای محصولات کربن ۴ و کم مصرف محصولات پرمصرف کشت شد. بدین ترتیب دریاچه ارومیه و توسعه پایدار را فدای کشاورزی ناپایدار کردیم.

از عباس نژاد درباره سهم خشکسالی در نابودی دریاچه ارومیه می پرسم، می گوید: خشکسالی حداقل ۵۰ درصد در این قضیه دخیل بوده است ولی فراموش نکنیم که ما هم در منطقه عوامل طبیعی را به نفع تغییر اقلیم تغییر داده ایم که اکنون تاثیر آن به ۵۰ درصد رسیده است وگرنه چرا همین خشکسالی، دریاچه وان را خشک نکرده است؟

از وی درباره حیات وحش منطقه و آرتمیاهای دریاچه می پرسم، می گوید: آرتمیا در حال حاضرفقط در برخی سواحل دریاچه و مصّب رودخانه ها دیده می شود. تعداد گوزن های زرد نیز طبق آخرین سرشماری ۲۵۰ راس است و هیچ گونه مشکلی برای این گونه وجود ندارد ولی پرندگان از تالاب های اطراف استفاده می کنند و پوشش گیاهی منطقه هم به شدت دچار مشکل شده است.

اما نگرانی دیگر مردم، توفان های نمکی است. مدیر کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی، این نگرانی را بی مورد می داند و می گوید: البته بحث ذرات نمکی یک تهدید بالقوه است ولی فعلاً شعاع آن فقط در حوزه جزایر بوده اما به تدریج حوزه تاثیرگذاری آن بیشتر خواهد شد. آن چه مسلم است این ریزگردها اگر گسترش یابد باعث نابودی حیات خواهد شد.

وقتی روی پل میان گذر دریاچه می ایستم، پشت سرم کویر نمک است و روبه رو آب قرمز رنگی با عمق بسیار کم که هر روز پس روی می کند. دلم برای دریاچه می سوزد. حال بیمار در حال مرگی را دارد که برای آخرین نفس ها به هرچیزی چنگ می اندازد و در نگاهش التماس موج می زند. کاش می شد دستش را گرفت.

به نقل از روزنامه خراسان مورخ 14 مهر 1392




داغ کن - کلوب دات کام
drugstore online
یکشنبه 1 مهر 1397 04:53 ق.ظ

Terrific information. Thanks!
canada online pharmacies legitimate canadian pharmacy online 24 canadian viagra canadian prescriptions online serc 24 mg pharmacy canada canada viagra best canadian pharmacies online drugs for sale in canada canada online pharmacies for men canadian drugstore
http://viagraky.com/
چهارشنبه 28 شهریور 1397 01:38 ق.ظ

Really tons of great advice.
cialis dosage ou trouver cialis sur le net import cialis effetti del cialis cialis soft tabs for sale only best offers 100mg cialis only best offers cialis use cialis bula generic cialis 20mg tablets we use it cialis online store
canadian pharcharmy online
چهارشنبه 14 شهریور 1397 09:05 ق.ظ

You explained that exceptionally well.
canadian medications, liraglutide pharmacy drugs for sale in canada canadian drugs online pharmacy canadian pharmacycanadian pharmacy canadian pharmacy viagra brand canada medication pharmacy canadian pharmacys canada pharmacies account
buycialisonla.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 10:10 ق.ظ

With thanks! Fantastic stuff.
wow look it cialis mexico cialis soft tabs for sale generic low dose cialis cialis et insomni brand cialis nl cialis cipla best buy cialis 30 day sample cialis with 2 days delivery achat cialis en itali cialis 20mg preis cf
Cheap viagra
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 04:07 ق.ظ

Lovely information, Many thanks.
get viagra cheap get a prescription for viagra online where to buy viagra safely online how much is viagra buy viagra no prescription online get viagra no prescription buying viagra online from canada sildenafil pills where can i order viagra generic viagra online uk
Cialis online
شنبه 4 فروردین 1397 03:02 ب.ظ

Thanks, I value it!
cialis online deutschland cialis price in bangalore 5 mg cialis pharmacie en ligne we use it 50 mg cialis dose cialis farmacias guadalajara cialis preise schweiz cialis 20mg i recommend cialis generico prezzo di cialis in bulgaria cialis daily reviews
heel lifts
جمعه 6 بهمن 1396 02:49 ق.ظ
Very great post. I just stumbled upon your weblog and
wished to mention that I have truly loved surfing around your blog posts.
After all I'll be subscribing on your rss feed and I am hoping you write again soon!
feet pain
شنبه 18 شهریور 1396 11:03 ق.ظ
My brother recommended I might like this website. He was totally right.
This post truly made my day. You cann't imagine simply how
much time I had spent for this info! Thanks!
Foot Complaints
سه شنبه 10 مرداد 1396 01:29 ق.ظ
Hey terrific blog! Does running a blog like this require a massive amount work?
I have virtually no expertise in computer programming but I
had been hoping to start my own blog soon. Anyways, if you have any ideas
or techniques for new blog owners please share. I understand this
is off topic nevertheless I just wanted to ask.
Thanks a lot!
BHW
پنجشنبه 24 فروردین 1396 11:46 ق.ظ
Its like you read my thoughts! You seem to grasp so much about this,
such as you wrote the ebook in it or something. I think that
you simply could do with some % to drive
the message home a little bit, but instead of that, that is excellent blog.
A fantastic read. I will definitely be back.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر