تبلیغات

تصویر ثابت

ܓܓنجات آب های کشاورزیܓܓ - دریاچه ارومیه فدای کشاورزی ناپایدار

..::صرفه جویی در بخش کشاورزی تنها راه حل رهایی از بحران آب::..
تاریخ:چهارشنبه 17 مهر 1392-05:07 ب.ظ

دریاچه ارومیه فدای کشاورزی ناپایدار

دریاچه ارومیه فدای کشاورزی ناپایدار


همین سال گذشته بود که یک استاد بیولوژی دانشگاه یوزیل شهر وان ترکیه همان چیزی را گفت که بیش از 20 سال است کارشناسان کشور خودمان می گویند ولی صحبت های وی به سرعت منتشر شد و صحبت های کارشناسان و دلسوزان خودمان به بایگانی پیوست.

دکتر"فوزی اوزگوکجه"گفت: مشکل دریاچه ارومیه ، مشکل ایران نیست حتی مشکل کشورهای منطقه هم نیست بلکه متعلق به کل دنیاست و این وظیفه ما را در پاسخ گویی به نسل های آینده سنگین تر می کند.

وی افزود: زیبایی های موجود در این تالاب، بی نظیر و ثروت بی پایانی در آن نهفته است. از این رو همه متخصصان دنیا وظیفه دارند با ایران همکاری کنند تا مشکل این دریاچه حل شود به ویژه کشور ما که همسایه ایم.

این زیست شناس ترک تبار همچنین تأکید کرد که صرفاً تبخیر آب عامل خشک شدن دریاچه ارومیه نشده بلکه با توجه به خشکسالی موجود در منطقه ، بخش کشاورزی از منابع زیرزمینی استفاده بیشتری کرده است. در نتیجه برای مدیریت منابع آب زیر زمینی حفر چاه های غیر مجاز کشاورزی باید متوقف شود چرا که برداشت بی رویه آب نه تنها آب های زیر زمینی را کاهش می دهد بلکه باعث انتقال آب شور از دریاچه به چاه ها می شود که لطماتش به زیست بوم و کشاورزی بسیار بیشتر از خشک شدن دریاچه است.

 

دو همسایه با سرنوشت متفاوت

در حالی که برخی مسئولان اصرار دارند مشکل به وجود آمده در دریاچه ارومیه را به گردن طبیعت بیندازند و خشک شدن آن را محصول شرایط آب و هوایی قلمداد کنند ، مسافرانی که این روزها از ایران به ترکیه و دریاچه"وان"می روند و برمی گردند از طراوت و سرزندگی این دریاچه خبر می دهند که در همسایگی استان آذربایجان غربی و در استان"وان"ترکیه قرار دارد.

در حالی که دریاچه ارومیه در سال های اخیر حرکت پر شتابی رو به خشک شدن داشته و هم اکنون بیش از 70 درصد آن خشکیده است و در قسمت هایی هم که آب وجود دارد ، عمق آن بسیار کاهش یافته ، دریاچه وان زیبا و پر غرور به حیات خود ادامه می دهد و زیست بوم آن نیز پویا و دست نخورده باقی مانده است.

کمتر از 3 سال پیش رئیس جمهور وقت مدعی شد که وضعیت دریاچه طبیعی است و این حالت هر 500 سال یک بار در این دریاچه رخ می دهد. البته وی نگفت که اطلاعاتش بر چه مبنایی بوده است. رئیس دولت دهم، البته تنها کسی هم نبود که با نادیده گرفتن سدسازی های غیراصولی و احداث یک جاده غیراستاندارد در وسط دریاچه کوشید از عوامل انسانی رفع تقصیر کند بلکه بسیاری از مسئولان ملی و محلی نیز چنین دیدگاه هایی را مطرح می کردند ( حتی هنوز هم عده ای بر آن پافشاری می کنند)و تنها راه نجات دریاچه را بارش نزولات آسمانی می دانند و شرایط اقلیمی را عامل مرگ تدریجی دریاچه می شمارند.

ولی اگر در فاصله فقط 150 کیلومتری دریاچه ارومیه ، دریاچه بزرگ دیگری به اسم " وان" در ترکیه وجود نداشت ، شاید می شد توجیه های مسئولان را پذیرفت ولی وقتی در همسایگی دریاچه ارومیه ، دریاچه وان قرار دارد که همان شرایط اقلیمی و تقریباً حوضه آبریز مشابهی دارد و نشانی از مرگ در آن دیده نمی شود، چگونه می توان همه تقصیرها را متوجه آب و هوا کرد؟

اکنون مردم و مسافران از ما و مسئولان می پرسند که دریاچه های ارومیه و وان در یک اقلیم آب و هوایی قرار دارند و اگر خشکسالی و کمبود بارش دلیل خشکی دریاچه ارومیه باشد، هر دو دریاچه از آن متاثر می شوند نه این که یکی به حال احتضار درآید و دیگری در شرایط طبیعی سیر کند.

پس دلیل اصلی چیست؟ البته می دانم که تو هم خوب می دانی عامل اصلی خشک شدن دریاچه ارومیه چیست ولی حالا که صحبت های دیگران بیش از صحبت های خودمان تأثیر گذار است بگذار از زبان همان استاد بیولوژی دانشگاه یوزیل شهر وان ترکیه بگویم که اگر تا کنون مقوله ای به نام خشک شدن دریاچه وان ، ترکیه را به چالش نکشیده است به این علت است که آن ها توانسته اند با چند راهکار دریاچه وان را حفظ کنند.

دکتر فوزی اوزگوکجه توضیح می دهد: اول این که ، به طور جدی و عملیاتی چاه های آب حاشیه و اطراف دریاچه وان را مدیریت کرده‌ایم.کار دوم ما این بوده که با کنترل سد سازی، از انباشت بیش از حد آب پشت سدهای موجود جلوگیری می کنیم.

این استاد دانشگاه ترکیه ای اضافه می کند: یک نکته هم درباره هدر روی آب وجود دارد که باید در مدیریت منابع آب به آن توجه شود و آن این که همواره مقدار قابل ملاحظه ای آب درحوضه آبخیز دریاچه ها به هدر می رود ولی آب هدر رفته الزاماً همان آب تبخیر شده پشت سد ها یا مسیر رودخانه های منتهی به دریاچه نیست بلکه گاه از طریق راه های زیر زمینی به یک تالاب دیگر منتقل و در آن جا انباشته می شود.

دکتر فوزی همچنین از مردم ایران همان چیزی را می خواهد که سال هاست در حال رخ دادن است. او می گوید:"دریاچه ارومیه را تنها نگذارید". شاید این استاد دانشگاه کشور همسایه باید این توصیه را به مسئولان و متولیان این امر می کرد نه به مردمی که تا ابد دریاچه ارومیه را فراموش نخواهند کرد. ولی به راستی پاسخ مسئولان حداقل در قبال عوامل انسانی و سوء مدیریت های دخیل در خشک شدن دریاچه ارومیه چیست؟

شاید در قدم اوّل مسئول ترین دستگاه، آب منطقه ای آذربایجان غربی باشد، پس به سراغ معاون طرح و توسعه این دستگاه متولّی تأمین آب استان می روم. مهندس"برشنده" گره کور دریاچه را حاصل سیاسی شدن بحث می داند و می گوید: از زمانی که بحث های کارشناسی جای خود را به سیاسی کاری داد، کار گره خورد و به جای نجات دریاچه ارومیه همه تقصیر را به گردن هم انداختند.

وی نیز البته مقصر اصلی را خشکسالی می داند ولی در عین حال متذکر می شود که بارش ها طی سال های اخیر بهتر از سال های گذشته بوده (و آب دریاچه باز هم کاهش یافته!) برشنده می گوید: متوسط کل بارندگی طی ۲ سال اخیر نسبت به میانگین دراز مدت حدود 12.5 میلی متر افزایش نشان می دهد که این میزان در حوزه دریاچه ارومیه حدود 7 درصد افزایش را نشان می دهد.

پس چرا با وجود افزایش بارندگی ها باز هم دریاچه در حال خشک شدن است؟ معاون طرح و توسعه آب منطقه ای آذربایجان غربی می گوید: توجه داشته باشید که شکل این بارش ها از برف به باران تغییر یافته و ماندگاری کمتری داشته است. همچنین دمای کلی دریاچه حدود 1.8 درجه سانتی گراد افزایش یافته که با هر درجه افزایش دما، تبخیر آب حدود 20 درصد افزایش می یابد.

وی عامل دیگر را افزایش ۳ برابری جمعیت منطقه نسبت به ابتدای انقلاب می داند و می گوید: این افزایش جمعیت آب بیشتری هم می طلبد. قشر عظیمی از این جمعیت نیز کشاورزان هستند که با توجه به 2 تا 3 برابر شدن اراضی آبی باید به فکر تأمین آب مورد نیاز آن ها هم باشیم. ضمن این که به دلیل نبود طرح آمایش سرزمین و مشخص نشدن کشت های مناسب برای منطقه، کشاورزان که دیدند ظاهراً آب فراوان است به سمت کشت های پر مصرف روی آوردند و باغ های انگور را تخریب کردند و به جای آن سیب و هلو و . . . کاشتند.

در صحبت های برشنده، جای خالی سدها و چاه های غیر مجاز به خوبی مشهود است. وقتی از وی در این باره می پرسم می گوید: موضوع سدها و تعداد آن ها را بسیار بزرگ نمایی کرده اند. برخی آقایان تعداد کل سدهای در دست بهره برداری، در حال ساخت و حتی روی کاغذ را به عنوان سدهای در حال بهره برداری ذکر کرده اند که این عین بی انصافی است. این در حالی است که پیش از انقلاب ما 3 سد داشتیم که ۲ دهنه در حوزه دریاچه بود و پس از انقلاب 4 سد دیگر ساختیم که 3 دهنه آن در حوزه دریاچه است.

وی اضافه می کند: کل آب موجود در سدهای استان ما ۶۰۵ میلیون متر مکعب است و این رقم در استان آذربایجان شرقی ۵۳ میلیون متر مکعب و حجم آب قابل آزادسازی کل، حداکثر ۴۵۰ میلیون متر مکعب است در حالی که در اجلاس دریاچه ارومیه تصویب شده بود که سالانه 3.1 میلیارد متر مکعب از طریق سه استان آذربایجان شرقی، غربی و کردستان تحویل دریاچه شود. می بینید که آب موجود پشت سدهای دو استان آذربایجان شرقی و غربی بسیار ناچیز است پس دلیل خشک شدن دریاچه سدهای ما نیست.

برشنده اضافه می کند: تا امروز استان های آذربایجان غربی و کردستان یک میلیارد و ۲۴۶ میلیون متر مکعب از سهمیه خود را داده اند و آذربایجان شرقی ۱۲۸ میلیون متر مکعب راهی دریاچه کرده است در مجموع یک میلیارد و ۳۷۴ میلیون متر مکعب می شود یعنی تنها به ۴۴ درصد از تعهدات عمل شده است.

ولی آمار و ارقام می گوید که تعداد سدهای در حال بهره برداری در این حوزه بیشتر از ۵ سد است. برشنده می گوید: از سال ۸۵ تاکنون در مجموع ۱۴ سد کوتاه و بلند در منطقه ساخته شده که ۱۰ عدد آن در حوزه دریاچه است و از این ۱۰ سد ۵ تا کوتاه و ۵ سد دیگربلند است که مجموع کل آب در دسترس آن ها رقم ناچیزی است در حدود ۱۰ میلیون متر مکعب، بنابراین صحبت کردن از آن ها و آوردن آن ها در آمار و به عنوان جزئی از عوامل خشکی دریاچه، صحیح نیست.

وی درباره اثرات بلندمدت سدهای موجود بر دریاچه چیزی نمی گوید و تنها به همین آمار و ارقام مقطعی اشاره می کند در حالی که اثر واقعی سدها را باید در درازمدت بر اساس میزان آبی که طی همه این سال ها از دریاچه حذف کرده اند بررسی کرد. وقتی هم که از وی درباره رقم عجیب و سوال برانگیز چاه های بدون مجوز در حوزه دریاچه می پرسم( ۳۰ هزار حلقه) و چگونگی حفر این چاه ها بدون مجوز و نیز تصمیم آب منطقه ای استان برای برخورد با آن ها، تنها می گوید: با ۲ یا ۳ برابر شدن اراضی آبی، کشاورزان آب مورد نیازشان را هر طور که باشد به دست می آورند، اگر از سد نباشد، چاه می زنند. به نظر من بی برنامگی در حوزه کشاورزی باعث افزایش تعداد چاه های غیرمجاز شده است.

برشنده بدون اشاره به مسئولیت دستگاه متبوعش در این بین می گوید: یکی از بزرگ ترین اشتباهات، تغییر باغ های انگوربه سیب و دیگر اقلام پرمصرف و همچنین کشت و ترویج کشت چغندر قند در منطقه بود که آب بسیار زیادی مصرف می کنند. به نظر من باید برای کشاورزان محدودیت گسترش اراضی کشاورزی قایل شد و این ممکن نیست مگر آن که کاری کنیم که مصرف آب بیشتر برای کشاورزان مقرون به صرفه نباشد.

و اما راهکار کوتاه مدت و موثری که مسئولان برای نجات دریاچه پیشنهاد داده اند، یعنی انتقال آب از شمال و جنوب به دریاچه.

قصه این راهکار چیست؟معاون طرح و توسعه آب منطقه ای آذربایجان غربی می گوید: طرح انتقال ۶۰۰ میلیون متر مکعب آب از رودخانه ای در جنوب، پیش از این به عنوان طرح جبران آثار سدسازی نیز مطرح بود و چیز جدیدی نیست ولی آن چه که برای نجات دریاچه در نظر گرفته شده، انتقال ۳۵۰ میلیون متر مکعب آب از شمال و رودخانه ارس است که کاری دشوار است و نیاز به همکاری وزارت امور خارجه دارد زیرا این رودخانه مرزی و مشترک است. اما به نظر ما این کار شدنی است و با مخالفت کشورهای همسایه مواجه نمی شود.

این اقدام ها چه زمانی به نتیجه می رسد؟ آیا اصلاً  این راهکارها عملی است؟ برشنده می گوید: کارهای مطالعاتی هر دو پروژه انجام شده و اگر بودجه لازم تامین شود، تامین آب از جنوب ۶ ساله و از شمال ۴ ساله به پایان می رسد. بودجه مورد نیاز هم برای انتقال آب از ارس ۲ هزار میلیارد ریال و برای جنوب ۱۰۰۰ میلیارد ریال است.

وی تاکید می کند: نه تغییر اقلیم، نه سدسازی، نه افزایش جمعیت و نه کشاورزی نادرست، هیچ یک به تنهایی عامل خشک شدن دریاچه نیست، بلکه مدیریت منابع آب کار را به این جا رسانده واین مدیریت توسط یک یا دو دستگاه به تنهایی صورت نگرفته است. اکنون نیز نیاز به یک مدیریت یکپارچه آب و نیز هماهنگی کامل دستگاه های مختلف داریم.

 

باید کار را به مردم سپرد

ولی «محمد درویش»، فعال زیست محیطی و عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور نجات دریاچه ارومیه را در دست گروهی می داند که معاون طرح و توسعه آب منطقه ای آذربایجان غربی نامی از آن نمی برد؛«مردم». هرچند وقتی برای وی می گویم که در مصاحبه هایم با مردم و کشاورزان منطقه، تمایلی برای کمک به احیای دریاچه ارومیه در آن ها ندیده ام، می گوید: منظور من ایجاد تشکل های مردم نماد است که این تشکل ها باید کشاورزان را توجیه و وادار به همکاری کنند. نکته مهم این که این تشکل ها باید از همین مردم و وابستگان آن تشکیل شده باشد تا تلاش هایشان موثر باشد، باید به کشاورزان گفته شود که با ادامه این روند به زودی کشاورزی در آن منطقه نیز نابود می شود و پایدار نخواهد ماند.

وی توضیح می دهد که کشاورزان به دلیل ناآگاهی که دارند چندین پمپ آب در دریاچه سد زرینه رود گذاشته اند و اراضی دیم را به آبی تبدیل کرده اند و در این بین نه دولت احساس مسئولیت می کند و نه مجلس، اگراین گونه پیش برویم، دریاچه قطعاً نابود می شود ولی اگر کار را به تشکل های مردم نماد بسپاریم و دولت و مجلس هم وظایف خودشان را به درستی انجام دهند، می توان هنوز به نجات دریاچه امیدوار بود.

برای درویش از حجم کم آب پشت سدهای حوزه می گویم و ادعای معاون طرح و توسعه آب منطقه ای آذربایجان غربی مبنی بر بی تاثیر بودن سدها در خشکی دریاچه. وی می گوید: بیان حجم فعلی سدها و مقایسه آن با کمبود آب دریاچه کاری است اشتباه و عجیب. چرا از سال ۸۲ نمی گویند که حجم آب همین سدها 2.5 میلیارد متر مکعب بود؟

ما هشدار دادیم

اما سوال دیگری که اذهان عمومی را به خود مشغول کرده این است که پس حفاظت محیط زیست منطقه، طی این سال ها چه کرده است؟چرا با سدسازی و افزودن اراضی کشاورزی و دیگر عملیات عمرانی غیراصولی مقابله نکرده است؟

«عباس نژاد» مدیر کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی در پاسخ به این سوال می گوید: ما ۳۰ سال است که هشدارداده و می دهیم ولی به هیچ یک از هشدارهای ما توجه نشده است. مدارک آن هم موجود است. اما هم اکنون کل طرح های توسعه ای را در منطقه متوقف کرده ایم.

وی می گوید: طی سال های گذشته، متاسفانه تحت این عنوان که استان ما دومین استان آبی کشور است ، زمین های بایر و دیم زیادی را زیر کشت آبی بردند و به جای محصولات کربن ۴ و کم مصرف محصولات پرمصرف کشت شد. بدین ترتیب دریاچه ارومیه و توسعه پایدار را فدای کشاورزی ناپایدار کردیم.

از عباس نژاد درباره سهم خشکسالی در نابودی دریاچه ارومیه می پرسم، می گوید: خشکسالی حداقل ۵۰ درصد در این قضیه دخیل بوده است ولی فراموش نکنیم که ما هم در منطقه عوامل طبیعی را به نفع تغییر اقلیم تغییر داده ایم که اکنون تاثیر آن به ۵۰ درصد رسیده است وگرنه چرا همین خشکسالی، دریاچه وان را خشک نکرده است؟

از وی درباره حیات وحش منطقه و آرتمیاهای دریاچه می پرسم، می گوید: آرتمیا در حال حاضرفقط در برخی سواحل دریاچه و مصّب رودخانه ها دیده می شود. تعداد گوزن های زرد نیز طبق آخرین سرشماری ۲۵۰ راس است و هیچ گونه مشکلی برای این گونه وجود ندارد ولی پرندگان از تالاب های اطراف استفاده می کنند و پوشش گیاهی منطقه هم به شدت دچار مشکل شده است.

اما نگرانی دیگر مردم، توفان های نمکی است. مدیر کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی، این نگرانی را بی مورد می داند و می گوید: البته بحث ذرات نمکی یک تهدید بالقوه است ولی فعلاً شعاع آن فقط در حوزه جزایر بوده اما به تدریج حوزه تاثیرگذاری آن بیشتر خواهد شد. آن چه مسلم است این ریزگردها اگر گسترش یابد باعث نابودی حیات خواهد شد.

وقتی روی پل میان گذر دریاچه می ایستم، پشت سرم کویر نمک است و روبه رو آب قرمز رنگی با عمق بسیار کم که هر روز پس روی می کند. دلم برای دریاچه می سوزد. حال بیمار در حال مرگی را دارد که برای آخرین نفس ها به هرچیزی چنگ می اندازد و در نگاهش التماس موج می زند. کاش می شد دستش را گرفت.

به نقل از روزنامه خراسان مورخ 14 مهر 1392




داغ کن - کلوب دات کام
http://weiwolta.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 09:53 ب.ظ

Useful postings. Thanks!
cialis rezeptfrei sterreich cialis 5mg prix rx cialis para comprar cialis qualitat import cialis cialis cost cialis name brand cheap where do you buy cialis cipla cialis online cialis coupon
Cialis online
یکشنبه 2 تیر 1398 06:37 ق.ظ

Many thanks, I like this.
cialis farmacias guadalajara generic cialis soft gels cialis 20mg legalidad de comprar cialis canadian cialis cialis 5mg prix where to buy cialis in ontario cialis 30 day sample cialis cost buy cialis uk no prescription
http://kerpfacke.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 02:12 ب.ظ

Thank you. Very good stuff!
cialis in sconto tadalafil 20mg cialis flussig we like it safe cheap cialis cialis purchasing cialis herbs prix de cialis cialis cuantos mg hay buy cialis online legal only here cialis pills
Cialis 20 mg
جمعه 31 خرداد 1398 10:08 ب.ظ

Reliable stuff. Thank you!
buy cialis online cheapest free cialis rx cialis para comprar cialis bula cialis 5 mg para diabeticos cialis 5 effetti collaterali cialis cipla best buy cialis per paypa cialis professional from usa cialis italia gratis
Online cialis
جمعه 31 خرداد 1398 06:28 ق.ظ

Wonderful content, Regards!
cialis tablets cialis dosage recommendations cialis 10mg prix pharmaci cialis generika in deutschland kaufen when will generic cialis be available overnight cialis tadalafil cialis 20 mg cut in half cialis bula we choice free trial of cialis only best offers 100mg cialis
Cialis online
پنجشنبه 30 خرداد 1398 01:16 ب.ظ

Nicely put. Cheers.
bulk cialis click now cialis from canada cialis 20 mg cost bulk cialis cialis 5 mg schweiz we recommend cialis info tadalafil 20 mg brand cialis nl 5 mg cialis coupon printable recommended site cialis kanada
http://pinstinggast.strikingly.com/
چهارشنبه 29 خرداد 1398 07:11 ب.ظ

You have made your stand quite nicely..
buy cialis cheap 10 mg side effects for cialis buy brand cialis cheap safe site to buy cialis online cialis preise schweiz cialis preise schweiz overnight cialis tadalafil cialis diario compra il cialis quanto costa cipla cialis online
cialis professional
سه شنبه 28 خرداد 1398 04:21 ق.ظ

Whoa tons of awesome advice!
cialis free trial cialis canada only best offers 100mg cialis cialis y deporte buy cialis online cheapest buy cialis cialis coupons usa cialis online generic cialis tadalafil cialis for daily use
http://ringromo.strikingly.com/
دوشنبه 27 خرداد 1398 01:27 ب.ظ

Terrific advice. Thank you!
cialis free trial 5 mg cialis pharmacie en ligne female cialis no prescription cialis pills price each usa cialis online cialis australian price canadian discount cialis miglior cialis generico comprar cialis 10 espa241a american pharmacy cialis
Buy cialis
یکشنبه 26 خرداد 1398 11:17 ب.ظ

Wonderful postings. Kudos!
cialis sans ordonnance cialis et insomni cialis 20 mg cost venta de cialis canada cialis generic tadalafil buy cialis daily dose generic only here cialis pills generic cialis with dapoxetine we recommend cheapest cialis cialis pills boards
buy generic cialis online
یکشنبه 26 خرداد 1398 08:56 ق.ظ

Info clearly utilized!.
cialis baratos compran uk when can i take another cialis pastillas cialis y alcoho cialis pas cher paris cialis farmacias guadalajara safe site to buy cialis online side effects for cialis cialis generika cialis ahumada non 5 mg cialis generici
acheter cialis meilleur pri
شنبه 25 خرداد 1398 07:23 ب.ظ

Thanks, Useful stuff.
il cialis quanto costa cialis sans ordonnance cialis tadalafil cialis 5 mg funziona cialis savings card american pharmacy cialis cialis mit grapefruitsaft cialis pills boards low dose cialis blood pressure comprar cialis 10 espa241a
enter site very cheap cialis
شنبه 25 خرداد 1398 05:04 ق.ظ

You said it adequately..
price cialis wal mart pharmacy cialis rckenschmerzen cialis 10 doctissimo cialis vs viagra generic cialis with dapoxetine where do you buy cialis tadalafil 5mg prices on cialis 10 mg cialis uk only best offers cialis use
price of cialis
جمعه 24 خرداد 1398 02:55 ب.ظ

Thanks a lot, Loads of write ups.

preis cialis 20mg schweiz cialis sicuro in linea buy cialis uk no prescription cialis soft tabs for sale cialis uk dosagem ideal cialis cialis herbs cialis price thailand we choice cialis pfizer india generic cialis tadalafil
does medicare part d cover cialis
پنجشنبه 23 خرداد 1398 10:59 ق.ظ

Seriously tons of superb info.
cialis coupons printable acheter du cialis a geneve cialis 20 mg best price look here cialis order on line effetti del cialis legalidad de comprar cialis generic cialis review uk opinioni cialis generico cipla cialis online cialis side effects
http://penbetua.strikingly.com/
چهارشنبه 22 خرداد 1398 08:53 ب.ظ

You mentioned this exceptionally well.
cialis side effects cialis billig cialis official site we use it cialis online store brand cialis generic generico cialis mexico il cialis quanto costa cialis 20mg prix en pharmacie acheter cialis kamagra acheter cialis kamagra
what is the cost of viagra in canada
چهارشنبه 22 خرداد 1398 12:58 ق.ظ

Somebody necessarily lend a hand to make significantly posts I would state. That is the first time I frequented your web page and up to now? I amazed with the research you made to make this actual put up incredible. Great activity!
http://cialisvie.com/
دوشنبه 20 خرداد 1398 08:36 ب.ظ

Nicely put, Cheers!
cialis 20mg preis cf cialis generico in farmacia cialis ahumada cialis pills cialis lowest price i recommend cialis generico cialis 30 day trial coupon cialis canadian drugs cialis 100mg suppliers cialis generico online
cialisvie.com
یکشنبه 19 خرداد 1398 02:49 ب.ظ

Truly a good deal of superb information.
we use it 50 mg cialis dose buy cialis online cialis prices cialis 5 mg para diabeticos opinioni cialis generico cialis prices cialis canadian drugs dose size of cialis cialis pills boards ou acheter du cialis pas cher
http://cialisvie.com/
شنبه 18 خرداد 1398 09:15 ق.ظ

Thanks a lot. Lots of postings.

cialis 5 mg effetti collateral cialis 5 mg buy tadalafil callus cialis online buy original cialis online cialis cialis tablets australia cialis 100 mg 30 tablet does cialis cause gout
http://canadianpharmacyonl.com/
شنبه 24 فروردین 1398 03:15 ق.ظ

Kudos! I value this.
online pharmacies of canada canadian medications 247 canada drugs online drugs for sale usa pharmacy times canadian pharmacies shipping to usa buy viagrow trust pharmacy canadian canadian medications canada online pharmacies for men
Cialis 20 mg
جمعه 16 آذر 1397 09:32 ق.ظ

Seriously tons of valuable knowledge!
cialis with 2 days delivery cialis 50 mg soft tab walgreens price for cialis tarif cialis france estudios de cialis genricos american pharmacy cialis generic for cialis cialis per paypa buying cialis on internet where cheapest cialis
Cialis 20 mg
پنجشنبه 15 آذر 1397 02:25 ب.ظ

Awesome data, Thank you.
cialis para que sirve no prescription cialis cheap wow cialis 20 cialis farmacias guadalajara cialis dosage recommendations cialis 200 dollar savings card pastillas cialis y alcoho generic cialis 20mg tablets import cialis prezzo cialis a buon mercato
Buy cialis online
چهارشنبه 14 آذر 1397 06:22 ب.ظ

Fantastic material, Regards!
cialis 5 mg schweiz chinese cialis 50 mg prezzo cialis a buon mercato side effects of cialis purchasing cialis on the internet cialis dosage recommendations we recommend cialis info cialis 20mg preis cf cialis 20 mg cialis free trial
Cialis 20 mg
چهارشنبه 14 آذر 1397 05:07 ق.ظ

Whoa quite a lot of excellent advice!
can i take cialis and ecstasy overnight cialis tadalafil cialis cipla best buy online prescriptions cialis cialis bula cialis 5 mg buy cialis 5 mg effetti collateral cialis 20 mg cut in half if a woman takes a mans cialis click now cialis from canada
Cialis 20 mg
سه شنبه 13 آذر 1397 05:54 ب.ظ

Many thanks. Loads of advice!

tesco price cialis chinese cialis 50 mg side effects of cialis cialis flussig cialis usa cost cialis rezeptfrei sterreich cialis price thailand estudios de cialis genricos female cialis no prescription cialis lowest price
buy cialis with no prescription
سه شنبه 13 آذر 1397 06:40 ق.ظ

Incredible loads of very good data.
cialis 5 mg buy order generic cialis online only best offers cialis use look here cialis order on line usa cialis online generic cialis pill online buy cialis online legal buy cheap cialis in uk price cialis best cialis patentablauf in deutschland
Buy generic cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 06:40 ب.ظ

Terrific information, Thanks.
purchase once a day cialis cialis in sconto estudios de cialis genricos overnight cialis tadalafil cialis generico weblink price cialis acheter cialis kamagra discount cialis cilas generic cialis tadalafil
buy tadalafil pills
دوشنبه 12 آذر 1397 06:20 ق.ظ

You've made your stand extremely well!!
cialis wir preise low cost cialis 20mg cialis 5mg billiger cialis cost cialis prezzo di mercato cialis pills price each cialis 20 mg best price cialis generique 5 mg cialis diario compra no prescription cialis cheap
Buy generic cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 06:10 ب.ظ

With thanks, I value it!
order generic cialis online prezzo cialis a buon mercato viagra cialis levitra price cialis per pill buy cialis online nz prescription doctor cialis cialis manufacturer coupon cialis generic tadalafil buy purchase once a day cialis buy cialis uk no prescription
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30